رای شماره ۱۷۵۸  دیوان عدالت اداری؛ ابطال بند ۵ ـ۴ از فراخوان پذیرش دوره تکمیلی تخصصی علوم آزمایشگاهی

مرجع رسیدگی: هیأت عمومی دیوان عدالت اداری

شاکی: آقای داود ثناجو

موضوع شکایت و خواسته: ابطال ۱ـ بند ۵ ـ ۴ از فراخوان پذیرش دوره تکمیلی تخصصی علوم آزمایشگاهی (لزوم ارائه گواهی حداقل ۴ سال سابقه کار در رشته تخصصی برای ثبت‌نام در آزمون کتبی)

۲ـ دو شق آخر از بند ۲ اطلاعیه شماره ۳ وزارت بهداشت، درمان و آموزش پزشکی در خصوص ضوابط برگزاری مصاحبه آزمون ورودی دوره تکمیلی تخصصی علوم آزمایشگاهی

گردش‌کار: ۱ـ شاکی به موجب دادخواستی ابطال بند ۵ ـ ۴ از فراخوان پذیرش دوره تکمیلی تخصصی علوم آزمایشگاهی و دو شق آخر از بند ۲ اطلاعیه شماره ۳ وزارت بهداشت، درمان و آموزش پزشکی در خصوص ضوابط برگزاری مصاحبه آزمون ورودی دوره تکمیلی تخصصی علوم آزمایشگاهی را خواستار شده و در جهت تبیین خواسته اعلام کرده است:

«وزارت بهداشت و درمان در مورخ ۱۳۹۸/۲/۱۷ با انتشار اطلاعیه‌ای با عنوان «فراخوان پذیرش دوره تکمیلی تخصصی علوم آزمایشگاهی، به مفاد آیین‌نامه اجرایی تبصره ۲ ماده ۴ قانون اصلاح امور پزشکی استناد و در بند ۵ ـ ۴ از اطلاعیه در بخش مدارک لازم جهت ثبت‌نام، متقاضیان را به ارائه «(اصل) گواهی حداقل چهار سال سابقه کار در رشته تخصصی» ملزم کرده است. مفهوم مخالف این بند از اطلاعیه آن است که اگر دانش‌آموخته دارای درجه پی. اچ. دی (دکترای تخصصی)، چهار سال سابقه کار در رشته تخصصی نداشته باشد نمی‌تواند در آزمون نظری دوره تکمیلی تخصصی علوم آزمایشگاهی شرکت نماید. این بند با متن تبصره ۲ ماده ۴ قانون اصلاح امور پزشکی مغایرت دارد؛ زیرا مطابق با مفاد تبصره، هر فردی که صرفاً دارای پی. اچ. دی در یکی از رشته‌های مورد اشاره قانونگذار در تبصره ۱ (بیوشیمی، پاتوبیولوژی، ایمنولوژی، خون شناسی) باشد می‌تواند «رشته‌های کمبود را در کلاس‌هایی که در دانشگاه علوم پزشکی تهران و سایر دانشگاه‌های علوم پزشکی که امکان دارند بگذارند و پس از انجام کارآموزی بیمارستانی و قبول شدن در آزمون تخصصی مجاز به تصدی فنی آزمایشگاه تشخیص طبی شود». بنابراین درج شرط دارا بودن چهار سال سابقه کار در رشته تخصصی در اطلاعیه و یا آیین‌نامه به عنوان یکی از شرایط اساسی ورود به این دوره، حوزه شمول تبصره ۲ ماده ۴ قانون را گسترش داده و از این حیث قابل ابطال است.

ثانیاً، وزارت بهداشت و درمان در مورخ ۱۳۹۷/۵/۱۵ با انتشار اطلاعیه‌ای با عنوان «… ضوابط برگزاری مصاحبه آزمون ورودی دوره تکمیلی تخصصی علوم آزمایشگاهی» بدون استناد به آیین‌نامه اجرایی تبصره ۲ ماده ۴ قانون، در دو شق آخر از چهار شق مندرج در ذیل بند ۲ اطلاعیه، ارائه گواهی «فعالیت به عنوان هیأت علمی دانشگاه‌ها» و همچنین «فعالیت‌های آموزشی، پژوهشی، و اجرایی بر اساس آیین‌نامه ارتقای اعضای هیأت علمی دانشگاهها» را دارای امتیاز و نمره ویژه برای قبولی در آزمون دوره تکمیلی تخصصی علوم آزمایشگاهی محسوب کرده است. این دو بند بالاتفاق مصداق تبعیض ناروا و مغایر با بند نهم از اصل سوم قانون اساسی هستند. همچنین، با روح حاکم بر تبصره ۲ ماده ۴ قانون اصلاح امور پزشکی نیز مغایرت دارند. زیرا هدف از وضع این تبصره آن بوده که همه افرادی که صرفاً درجه پی. اچ. دی در یکی از رشته‌های مذکور را دارند، در شرایطی برابر، امکان شرکت در آزمون و ورود به یک دوره آموزشی تکمیلی را داشته باشند و پس از کسب آموزش‌ها و مهارت‌های لازم در آن دوره، بتوانند جواز « تصدی فنی یک آزمایشگاه تشخیص طبی» را کسب نمایند و اگر بنا می‌بود اعضای هیأت علمی دارای رجحان و برتری نسبت به سایر دانش آموختگان پی. اچ. دی باشند خود قانونگذار به این مهم اشاره و تأکید می‌نمود. درست است که ماده ۷ قانون تشکیل وزارت بهداشت، درمان و آموزش پزشکی مصوب ۱۳۶۴، صلاحیت «سیاستگذاری، تعیین خط مشی و برنامه‌ریزی آموزش پزشکی» را به این وزارتخانه واگذار کرده است اما این وزارتخانه نمی‌تواند با سوء استفاده از صلاحیت خود، امتیازاتی نامتعارف و مغایر با روح قانون برای اعضای هیأت علمی خود قائل شود و فقط می‌تواند در خصوص طول دوره آموزشی و مواد درسی لازم برای آن و مواردی از این قبیل به وضع مقررات بپردازد.

بنا به مراتب فوق، تقاضا دارم موارد مورد شکایت یعنی لزوم ارائه گواهی «حداقل چهار سال سابقه کار در رشته تخصصی» برای ثبت‌نام در مرحله نظری آزمون و همچنین قائل شدن امتیاز برای «اعضای هیأت علمی دانشگاهها» در مرحله مصاحبه آزمون را، هم از اطلاعیه‌های فراخوان و هم از آیین‌نامه دوره تکمیلی تخصصی علوم آزمایشگاهی، به علت مغایر بودن با قانون، ابطال فرمایید.»

۲ـ متن مقرره‌های مورد اعتراض به شرح زیر است:

«الف: بند ۵ ـ ۴ از فراخوان پذیرش دوره تکمیلی تخصصی علوم آزمایشگاهی

«مدارک لازم جهت ثبت‌نام:

۵ ـ ۴ـ اصل گواهی حداقل ۴ سال سابقه کار در رشته تخصصی»

ب: دو شق آخر بند ۲ اطلاعیه شماره ۳ وزارت بهداشت، درمان و آموزش پزشکی در خصوص ضوابط برگزاری مصاحبه آزمون ورودی دوره تکمیلی تخصصی علوم آزمایشگاهی

«۲ـ در این مصاحبه موارد زیر در نظر گرفته می‌شود:

ـ سابقه فعالیت به عنوان عضو هیأت علمی دانشگاه‌ها

ـ فعالیت‌های آموزشی، پژوهشی و اجرایی بر اساس آیین‌نامه ارتقای اعضای هیأت علمی دانشگاه‌ها (سوابق پژوهشی ۱۰ سال اخیر مورد محاسبه قرار خواهد گرفت).»»

۳ـ در پاسخ به شکایت مذکور، سرپرست اداره کل حقوقی و تنظیم مقررات وزارت بهداشت ، درمان و آموزش پزشکی به موجب لایحه شماره ۱۰۷/۸۴ مورخ ۱۳۹۹/۲/۶ اعلام کرده است:

« ۱ـ در ارتباط با شکایت مطروحه لازم به ذکر است اطلاعیه‌های مربوط به پذیرش دوره تکمیلی تخصصی علوم آزمایشگاهی هر ساله برای آزمون و پذیرش همان سال تنظیم و در سایت سنجش آموزش پزشکی منتشر می‌گردد. لذا شاکی مشخصاً اعلام ننموده متقاضی ابطال بندهای مورد اشاره از اطلاعیه‌های شماره ۱ و ۳ کدام یک از سالهای ۱۳۹۶ و  ۱۳۹۷ و ۱۳۹۸ سنجش آموزش پزشکی کشور می‌باشد. ضمن اینکه آزمون هر سه دوره نیز برگزار و اسامی افراد پذیرفته شده جهت شرکت در دوره‌ها اعلام و این افراد شروع به دوره نموده‌اند.

۲ـ صرفنظر از مراتب مذکور در ارتباط با شکایت مطروحه لازم به ذکر است در سال ۱۳۳۴ قانونی با عنوان «قانون مربوط به مقررات امور پزشکی و دارویی و مواد خوردنی و آشامیدنی» به تصویب مجلس وقت شورای ملی رسیده و در سال ۱۳۶۷ با تصویب «قانون اصلاح بعضی از مواد قانون مربوط به مقررات امور پزشکی و دارویی و مواد خوردنی و آشامیدنی» بعضاً مورد اصلاح مجلس شورای اسلامی قرار گرفته است.

۳ـ به موجب ماده ۴ قانون اصلاح فوق‌الاشعار، تبصره یک و دو ماده ۶ سابق اصلاح و تبصره‌هایی به ذیل آن افزوده گردید. وفق تبصره دوم از ماده ۴ مقرر گردیده است: «افرادی که دارای دکترای گروه پزشکی در رشته‌های پزشکی، داروسازی و دامپزشکی بوده و مدرک آنها مورد تأیید وزارت بهداشت، درمان و آموزش پزشکی می‌باشند و دارای تخصص در یک رشته آزمایشگاهی یا افرادی که دارای پی. اچ. دی در یکی از رشته‌های علوم آزمایشگاهی بالینی بوده و فاقد تخصص در بقیه رشته‌های آزمایشگاهی بالینی هستند رشته‌های کمبود را در کلاس‌هایی که در دانشگاه علوم پزشکی تهران و سایر دانشگاه‌های علوم پزشکی که امکان دارند می گذرانند و پس از انجام کارآموزی بیمارستانی و قبول شدن در آزمون تخصصی مجاز به تصدی فنی آزمایشگاه تشخیص طبی خواهند بود. آیین‌نامه کلاس‌ها و کارآموزی و نحوه تأمین بودجه آن را وزارت بهداشت، درمان و آموزش پزشکی معین می‌کنند.»

۴ـ پس از تصویب قانون مذکور در سال ۱۳۶۷ آیین‌نامه‌ای برای اجرای آن تهیه که پس از دو دوره اجرا به دلیل تعارضات بین رشته‌ای متوقف گردید. در سال ۱۳۹۳ رییس کمیسیون انجمن‌های علمی وزارت بهداشت از سوی مقام عالی وزارت مسئول بررسی ابعاد مختلف موضوع و جمع‌بندی نظرات گروه‌های تخصصی مختلف می‌گردد و پس از ارائه گزارش از سوی ایشان کمیته‌ای از گروه‌های موافق و مخالف تشکیل تا آیین‌نامه جدید با در نظر گرفتن نظارت این گروه‌ها تنظیم گردد که در نهایت آیین‌نامه نحوه اجرای تبصره ۲ ماده ۴ قانون اصلاح برخی از مواد قانون مربوط به مقررات امور پزشکی و دارویی و مواد خوردنی و آشامیدنی با موافقت و تأیید وزیر بهداشت، درمان و آموزش پزشکی وقت طی نامه شماره ۵۰۰/۱۳۶۳/د ـ ۱۳۹۶/۲/۳ ابلاغ می‌گردد. بر اساس تصمیمات مشترک دبیرخانه شورای آموزش علوم پایه پزشکی، بهداشت و تخصصی و دبیرخانه شورای آموزش پزشکی و تخصصی مقرر می‌گردد اقدامات اجرایی لازم جهت برگزاری آزمون بر عهده دبیرخانه علوم پایه پزشکی، بهداشت و تخصصی بوده و دبیرخانه مزبور هر ساله نسبت به تهیه و اعلام عمومی فراخوان اقدام نموده است.

۵ـ با توجه به تعداد بسیار زیاد داوطلبین اولیه در سراسر کشور، این وزارتخانه با در نظر گرفتن شرایط دانشگاه‌ها پذیرنده و بررسی اعتبارات، ظرفیت پذیرش را در آیین‌نامه ۱۵ نفر در سال اعلام نموده است.

۶ـ طبق روال مرسوم از ابتدای تشکیل وزارت بهداشت، درمان و آموزش پزشکی معیار پذیرش در تمامی مقاطع تحصیلی برگزاری آزمون ورودی ویژه هر دوره می‌باشد و برگزاری آزمون تنها روش عادلانه مرسوم و قابل اجراء با هدف پذیرش تعداد مشخصی از واجدین شرایط از بین تعداد بسیار زیاد داوطلبین اولیه در سراسر کشور می‌باشد. لذا با توجه به تعداد زیاد متقاضی و محدود بودن ظرفیت پذیرش سالانه، برگزاری آزمون جهت امکان ورود افراد با توجه به نمره مکتسبه اجتناب ناپذیر بوده است.

۷ـ لذا با توجه به رقابتی بودن آزمون ورودی و جهت انتخاب مناسب‌ترین افراد برای ورود به دوره شرط دارا بودن حداقل ۴ سال سابقه کار در رشته تخصصی (معادل حداقل سنوات مربوط به تعهدات خدمات آموزش رایگان) برای شرکت در آزمون در نظر گرفته شده است. ضمن اینکه سنجش متقاضیان در مرحله مصاحبه نیز مستلزم   پیش‌بینی معیارهایی بوده است که یکی از این معیارها فعالیت به عنوان عضو هیأت علمی و فعالیت پژوهشی و اجرایی در کنار سایر معیارهای تنظیمی برای انتخاب واجدین شرایط پذیرش در نظر گرفته می‌شود.

با توجه به مراتب فوق‌الذکر و نظر به اینکه تمام اقدامات صورت گرفته وفق ضوابط و مقررات قانونی بوده است، رد شکایت مطروحه مورد تقاضا می‌باشد.»

هیأت عمومی دیوان عدالت اداری در تاریخ ۱۳۹۹/۱۱/۱۸ با حضور رئیس و معاونین دیوان عدالت اداری و رؤسا و مستشاران و دادرسان شعب دیوان تشکیل شد و پس از بحث و بررسی با اکثـریت آراء به شرح زیر به صـدور رأی مبادرت کرده است.

رأی هیأت عمومی

با عنایت به اینکه بند ۵ ـ ۴ ذیل مدارک لازم جهت ثبت‌نام از اطلاعیه شماره یک فراخوان پذیرش دائر بر لزوم ارائه اصل گواهی حداقل ۴ سال سابقه کار در رشته تخصصی و بند ۲ اطلاعیه شماره ۳ در خصوص ضوابط برگزاری مصاحبه مبنی بر سابقه فعالیت به عنوان عضو هیأت علمی دانشگاه‌ها، فعالیت آموزشی، پژوهشی و اجرایی بر اساس آیین‌نامه ارتقای اعضای هیأت علمی دانشگاه‌ها و سوابق پژوهشی ۱۰ سال اخیر مورد محاسبه قرار خواهد گرفت، توسعه حکم قانونگذار به شرح تبصره ۲ ماده ۴ قانون اصلاح بعضی از مواد قانونی مربوط به مقررات پزشکی مصوب سال ۱۳۶۷ می‌باشد و در قانون مذکور برای متقاضیان شرکت در دوره‌های تکمیلی موضوع تبصره قانونی مذکور چنین شرایطی پیش‌بینی نشده است، بنابراین بندهای مذکور خارج از حدود اختیارات وضع شده و مستند به بند ۱ ماده ۱۲ و ماده ۸۸ قانون تشکیلات و آیین دادرسی دیوان عدالت اداری مصوب سال ۱۳۹۲ ابطال می‌شود.

رئیس هیأت عمومی دیوان عدالت اداری ـ محمدکاظم بهرامی