پخمه گرایی به ‌جای نخبه پروری طرح جامع پذيرش و آموزش وكالت

دكتر وحيد قاسمي عهد/ حقوق‌دان و استاد دانشگاه
قرن‌هاست که در کشورهای پیشرفته نخبگان شناسایی و برای کارهای مهم پرورش داده می‌شوند و برای آن‌ها مهم نیست نخبه در کجای دنیا و با چه دین، نژاد و فرهنگی باشد، مهم نخبه بودن است؛ به‌اين روی در جهان مترقی نخبگان تجمع می‌کنند و بر عكس در جهان سوم یا در حال توسعه، نخبگان و مغزهای نادیده انگاشته شده کوچ اجباری می‌کنند.بدان گونه که سال‌هاست ایران به عنوان کشوری در حال توسعه شاهد پدیده فرار مغزها بوده و هست. در زمانی‌که بیش از همه حمایت از نخبگان احساس می‌شود.طرحی موسوم به طرح جامع پذیرش و آموزش کارآموزی وکالت در مورخ 20/12/96 در هیات رییسه مجلس اعلام وصول می‌شود که در آن به‌جای حمایت از نخبگان با پدیده وارونه‌ای به نام پخمه‌پروری روبه‌رو می‌شویم. داستان از آنجایی آغاز می‌شود که توسعه نامتوازن انسانی موجب رشد کمی (نه کیفی) و بی‌ضابطه دانش‌آموختگان حقوق می‌شود، بی‌آنکه تصميم‌گیران آموزش عالی بررسی کنند که آیا نیازی به این حد دانشجو و دانش‌آموخته حقوق وجود دارد یا خیر؟ حال جهت مکتوم سازی مساله گروهی که یارای قبولی در آزمون وکالت را ندارند با راه اندازی کمپین حذف ظرفیت‌های کانون‌های وکلا درصددند هر مانع علمی سر راه را بردارند تا ايشان بتوانند به حرفه وکالت نایل آیند: بدین جهت، طرح پیش گفته تدوین شده است.متاسفانه، مقرراتی در این طرح وجود دارد که خود گواه این ادعاست که طرح نه تنها نظری به انتخاب شایستگان ونخبگان ندارد بلکه درصدد است با اعطای یارانه‌ای ناتوانان، بی‌سوادها و کم دانش‌ها را یاری رساند؟! و به نوعی بی‌سوادی را در حرفه وکالت نهادینه سازد و بر خلاف منطق آن‌هایی را که نمی‌دانند و آن‌هایی را که می دانند،مساوی ارزیابی کند.بهترین دلیل و گواه این مدعا خود طرح است. متاسفانه، در وضع کنونی نیز سطح آزمون وکالت و سطح دانش کارآموزان وکالت بسیار نازل و خارج از استاندارد است زیرا برخلاف گذشته که قبول شدگان چاره‌ای جز مطالعه کتب، مقالات و منابع معتبر حقوقی نداشتند با پیدایش موسسات آموزشی، رابطه دانشجو با کتاب و منابع علمی قطع و به‌جای آن جزوات و خلاصه نویسی و کتب تست جایگزین شد. حال در این وضع وانفسا، در در تبصره 5 ماده 1 اين طرح آمده است:«سوالات بایدتنها از قوانین موضوعه کشور استخراج شود » وحتی به این میزان نیز بسنده نکرده و جهت اینکه اطمینان حاصل شود که نیازی به جزوه یا کتاب و منبع حقوقی نیست، هیاتی متشکل از 14 نفر به انتخاب تمام قوای سه‌گانه و سایر نهادها در ماده 8 طرح پیش‌بینی شده است که تضمین دهد عدم مطالعه، بی‌سوادی و کم دانشی مورد حمایت جدي است زیرا در ادامه تبصره 5 می‌خوانیم:« در صورتی که هیات ماده هشت این قانون، سوال را خارج از قانون تشخیص دهد، حذف خواهد شد». چنانچه این وضعیت را درکنار وضعیت نابسامان تحصیلات تکمیلی قرار دهیم درخواهیم یافت که چه روزهای سیاه و تیره‌ای برای حرفه وکالت و به تبع آن حقوق مردم و شهروندان رقم خواهد خورد. واقعیت مشخص نیست که تدوین کنندگان این طرح چه ویژگی در بی‌سوادی و منع تلاش برای مطالعه و دانش‌اندوزی دیده‌اند که همواره در جای جای قانون چتر حمایتی بر فراز کم‌دانشان می گسترانند؟! افزون بر این مقرره که نوعی برتری بخشی و امتیازدهی به عدم مطالعه است، مقررات دیگر نیز نشان می‌دهد که هدف ارتقای سطح کیفی آزمون و رفع مشکلات آزمون نیست بلکه هدف تنها تنزل سطح کیفی و علمی آزمون کارآموزی است. به ترتيبي که در تبصره 2 ماده 1طرح مقرر شده است:« تعداد پذیرفته‌شدگان بر اساس حد نصاب علمی شناور تعیین می‌شود. به‌این ترتیب که ابتدا یک درصد شرکت‌کنندگان که بالاترین رتبه‌ها را به‌دست آوردند، مشخص می‌شود و میانگین نمره این عده به‌دست می‌آید که این میانگین، معیار پذیرش دیگر شرکت کنندگان خواهد بود و هر داوطلبی که 60 درصد این میانگین را به‌دست آورد، به عنوان کارآموز وکالت پذیرفته خواهد شد». برای نمونه اگر میانگین نمره یک درصد بالاترین رتبه‌ها 14 باشد، شخصی با اخذ نمره٨/٤٠به عنوان کارآموز پذیرفته می شود.
حال این پرسش مطرح است که در کدام مقطع تحصیلی نمره زیر 10 قبول شده محسوب می‌شود؟ درست است در وضع فعلی بازماندگان وناتوانان قبولی آزمون وکالت، آزمون را خارج از استاندارد می‌دانند و پایین بودن نمره‌های قبول‌شدگان را معلول چنین وضعیتی می‌دانند اما این پرسش منطقی وجود دارد، اکنون که در این طرح شیوه طراحی سوال معین شده( و به تعبیر ایشان استاندارد صحیحی ایجاد شده)، چرا شخصی که ناتوان از اخذ نمره 10 در این آزمون استاندارد است، باید کارآموز وکالت تلقی شود؟
همچنین از تدوین‌کنندگان طرح باید پرسید آیا این مقررات پرده از نیات خودخواهانه(نه‌خيرخواهانه)موسسان کمپین برنمی‌دارد؟ آیا این مقررات اثبات نمی‌کند که ایشان تنها در جست‌وجوی ویران ساختن استانداردهای علمی کنونی هستند و قصد دارند به قیمت قبولی خود در آزمون تمام ارزش‌ها را نابود سازند؟آيا در اين وضعيت وانفساي تحصيلات تكميلي، اين طرح در اصل چكامه‌اي در مدح و منقبت ناتواني، بي‌سوادي، جهالت و شيوه‌اي براي پخمه پروري نيست؟
دکتر وحید قاسمی عهد
روزنامه قانون