حقوق زنان باردار از منظر سازمانهای بین المللی

در مقاطع زمانی مختلف و در کنوانسیون ها و برنامه های بین المللی گوناگون بر حقوق زنان از ابعاد مختلف پرداخته شده است و مورد بررسی قرار گرفته است که عبارتند از:

1. منشور ملل متحد

در ۲۹ ژوئن 1945، منشور ملل متحد در سانفرانسیسکو، در پایان کنفرانس ملل متحد به امضاء رسید و در ۲۶ اکتبر همان سال لازم الاجرا گردید. در مقدمه منشور چنین آمده است: با اعلام مجدد ایمان خود به حقوق اساسی بشر و حیثیت و ارزش شخصیت انسانی، به علاوه تعدادی از مواد منشور بر این امر تأکید دارند که سازمان ملل متحد، احترام جهانی و مؤثر حقوق بشر و آزادی های بنیادین را برای همه بدون تبعیض از حيث نژاد، جنسیت، زبان یا مذهب، توسعه خواهد داد و تسهیل خواهد نمود[1].

2. برنامه راهبردی قاهره

برنامه راهبردی قاهره در سال ۱۹۹۶ در کنفرانس بین المللی جمعیت و توسعه در قاهره به تصویب رسید. این برنامه مستقل راهبردی تأکید نمود که دولت برای رفع نیازهای باروری افراد و نه صرفا به منظور اهداف جمعیتی مسئولیت دارد و توصیه نمود که خدمات تنظیم خانواده در زمینه سایر خدمات بهداشت باروری، از جمله خدمات برای زایمان سالم و ایمن، مراقبت از عفونت های مقاربتی و مراقبت های بعد از سقط نیز ارائه گردد. برنامه قاهره اولین سند سیاست بین المللی برای تعریف بهداشت باروری است که بیان می کند: بهداشت باروری حالتی از سلامت کامل جسمی، روانی و رفاه اجتماعی و نه صرفا فقدان بیماری یا معلولیت، در همه امور مربوط به دستگاه تناسلی با عملکرد و فرایندهایش می باشد. بنابراین بهداشت باروری حاکی از آن است که مردم می توانند زندگی جنسی رضایت بخش و مطمئنی داشته باشند و توانمندی تولید مثل و آزادی تصمیم گیری در مورد اینکه چه موقع و چند بار بچه دار شوند را دارا می باشند. در مورد شرط اخیر حق زنان و مردان است که درباره دسترسی به روش های مطمئن، مقرون به صرفه و قابل قبول تنظیم خانواده که خود انتخاب می کنند، اطلاعات کافی داشته باشند. همین طور حق دسترسی به سایر روش های تنظیم خانواده که مخالف قانون نمی باشد. حق استفاده از خدمات بهداشتی مناسب که زنان را قادر می سازد تا بارداری و زایمان ایمنی را طی کنند و فراهم نمودن بهترین شرایط داشتن یک نوزاد سالم برای همه زوجها. برنامه راهبردی قاهره مورد توافق ۱۸۶ کشور عضو سازمان ملل قرار گرفت. با وجود این بسیاری از کشورهای آمریکای لاتین و اسلامی، قید و شرط هایی در زمینه حقوق باروری، آزادی جنسی، سقط و کلیه برنامه هایی که با قوانین کشورهای اسلامی ناسازگاری بالقوه دارند، مطرح نمودند.

3.اعلامیه جهانی حقوق بشر

این اعلامیه از اولین اسنادی است که به موضوع زن و حقوق خانواده پرداخته است و در آن 6 بار خانواده تکرار شده است. از آنجا که صدور اعلامیه جهانی حقوق بشر جنبه توصیه ای داشته است، کشورهای پذیرنده اعلامیه حقوق بشر درصدد برآمدند تا با تدوین دو میثاق بین المللی حقوق سیاسی و حقوق اقتصادی، اجتماعی به مفاهیم مندرج در اعلامیه حقوق بشر جنبه اجرایی بدهند. میثاق حقوق مدنی و سیاسی در ماده ۳ بر بهره مندی برابر جنسيتها از تمام حقوقی که این میثاق در بر می گیرد، تصریح می کند. همچنین در بند 5 ماده ۹ از زنان باردار در برابر حکم اعدام حمایت می کند.

4.مجمع عمومی سازمان ملل

مجمع عمومی سازمان ملل در سال ۱۹۸۹ طی قطعنامه ای سال ۱۹۹۶ را به عنوان سال بین المللی خانواده نامگذاری کرد و شعار ساختن کوچک ترین دمکراسی در بطن جامعه برای آن انتخاب شد. برای تقویت و حمایت از خانواده، برخی ارکان سازمان ملل تماس آشکار با خانواده دارند از جمله صندوق جمعیت ملل متحد که مادری مطمئن و ایمن را ترویج می کند و به باز پس گیری سلامتی با تأکید بر رفع نیازهای جوانان و بزرگسالان با تأکید بر تساوی جنسیتی و رفع خطر بیماری ایدز توجه دارد و همچنین صندوق کودکان ملل متحد می توان اشاره کرد.

5.اعلامیه توسعه هزاره

در سال ۲۰۰۰م، ۱۸۹ کشور برای پایان بخشیدن به فقر از طریق دستیابی به اهداف توسعه هزاره متعهد گردیدند. هدف پنجم توسعه (بهبود سلامت مادران) در کاهش مرگ مادران به ۷۵ درصد تا سال ۲۰۱۵ م خلاصه می شد که در سال ۲۰۰۷ م، رهبران جهان هدف دیگری را نیز در آن گنجاندند و آن دسترسی جهانی به بهداشت باروری بود[2].

6. فدراسیون بین المللی تنظیم خانواده

در سال ۲۰۰۶م، فدراسیون بین المللی تنظیم خانواده ترویج ۱۲ حق را به عنوان حقوق بهداشت باروری در سطح بین المللی در دستور کار خود قرار داده است که حق حیات مهم ترین آنها است، یعنی زندگی هیچ زنی نباید به واسطه حاملگی، زایمان یا موارد مرتبط با باروری در معرض خطر قرار گیرد. تقریبا تمام موارد مرگ مادر در کشورهای در حال توسعه به خصوص در اقشار فقیر و آسیب پذیر رخ می دهد.

در واقع مرگ مادر معرف یکی از بزرگترین نابرابری های بخش سلامت بین کشورهای فقیر و ثروتمند و نیز بین فقرا و ثروتمندان ساکن در یک کشور می باشد. بنابراین برای هدف جلب حمایت از طریق جلب توجه دولت ها به چالش های وسیع رو در روی آنان و توجه به برنامه مادری سالم، نشانگر مفیدی است. این نشانگر، دامنه مسئله مرگ مادر را در کشورها نشان می دهد و به عنوان محرکی برای عمل می باشد. همچنین به تعیین اولویت ها کمک می کند[3].

7. سازمان بین المللی کار

از جمله یکی از اسناد بین المللی که در زمینه حقوق زنان باردار و اشتغال آنان در ایام بارداری سخن گفته، سازمان بین المللی کار است که امروزه بیشترین سهم حمایت از اشتغال زنان را بر عهده دارد.  به طور کلی ویژگی های کنوانسیون ها و اعلامیه هایی که در خصوص حقوق زنان و عدم تبعیض جنسیتی هستند، در موارد زیر است:

الف. محکوم کردن تبعیض به عنوان ریشه ی اصلی نابرابری جنسیتی؛

ب. مشخص نمودن حیطه های وسیع اعمال تبعیض در مورد زنان؛

ج. حرکت در جهت اقدام های عملی برای محکوم کردن تبعیض و رفع آن از طریق سازوکارهای مختلف؛

یکی از نکات مهم این کنوانسیون آن است که به بررسی موضوع هایی از جمله روابط خانوادگی و زنان روستایی می پردازد که قبلا موضوع حقوق بین الملل نبودند. نسبت به سایر ابزار های بین المللی حقوق بشر دولت ها بسیار سریع به آن ملحق شدند.

[1] ضیائی بیگدلی، محمدرضا،1392، حقوق سازمان های بین المللی،انتشارات دانشگاه علامه طباطبایی،257.

[2] سازمان بهداشت جهانی، ۲۰۱۰: 3

[3] سازمان بهداشت جهانی، ۲۰۰۹: ۱۳

[4] قانون ترویج تغذیه با شیر مادر (مصوب 22/12/1374 و اصلاحات بعدی)

[5] روحانی علی آبادی، محمد نوغانی، فاطمه، احکام پزشکی، چاپ اول، انتشارات تیمورزاده، 1376 ،86-88.