مهریه چیست و انواع مهریه در حقوق ایران کدامند؟

مردم عادی به سهولت می دانند که مهریه چیست؟ به هر شخصی بگوییم مهریه چیست تعریفی ارایه می دهد که احتمالا درست است. احتمالا به همین دلیل است که قانونی مدنی ، تعریفی از «مهر» ارائه ننموده است، از بررسی مواد قانونی مربوط به مهریه معلوم می­شود مهر عبارت است : «مالی که مرد برای عقد نکاح به همسر خود تملیك می­نماید. به عبارت دیگر، مهر مالی است كه به مناسبت عقد نكاح ، مرد ملزم به دادن آن به زن می­شود.»

انواع مهریه

با توجه به اینکه اکثر ازدواج ها در دفترخانه به ثبت می رسد اصولا مهریه از نوع مهر المسمی است.چه در نکاحنامه میزان مهریه تعیین می شود.

اول::مهرالمسمّی

اگر مهر، ضمن عقد نکاح یا بعداً به تراضی معین شود مهرالمسمی گفته می­شود. حال اختیار تعیین مهر ممکن است حسب مورد به زوج یا زوجه یا شخصي سومي سپرده شود. ميزان مهريه‌اي كه در مهر المسمّي تعيين مي‌شود منوط به تراضي طرفين يا شخص ثالث است: «تعيين مقدار مهر منوط به تراضي طرفين است». (مفاد ماده 1080 قانون مدنی)به تعبیر ورشنتر، آنچه در قباله نکاح نوشته می شود مهرالمسمی است. برای مثال در ستون مهریه نوشته شده است 200 سکه بهار آزادی، این 200 سکه مهرالمسمی است.

دوم: مهرالمثل

در برخی از مواقع به زن یا زوجه مهرالمثل تعلق می گیرد. بطور کلی،مهري كه بر حسب عرف و عادت و با توجه به وضع زن از لحاظ سن، زيبايي، تحصيلات، موقعيت خانوادگي و اجتماعي و مقتضيات زمان و مكان در موارد زير تعيين مي‌گردد :

• جاییکه در عقد نکاح مهر المسمي تعيين نشده و نزديكي بین زن و مرد واقع شده باشد.
• در عقد نكاح شرط عدم مهر شده باشد پس از وقوع نزديكي مهرالمثل ثابت مي‌شود.
• در مواردي كه مهر المسمي به جهتي از جهات باطل باشد، پس از نزديكي طبق ماده 1100 قانون مدني، زن مستحق مهرالمثل مي‌باشد.
• موردي كه مهر تعيين نشده و مرد پس از نزديكي، زن خود را طلاق دهد. [2]

سوم: مهرالمتعه

هرگاه در عقد نكاح مهر ذكر نشده باشد و شوهر قبل از نزديكي و تعيين مهر، زن خود را طلاق دهد زن مستحق مهر المتعه است. (ماده 1093 قانون مدني) در مهر المتعه، وضعيت اقتصادي و استطاعت مالي شوهر جهت تعيين مقدار آن مورد لحاظ قرار مي‌گيرد ولی در تعیین مقدار مهرالمثل وضعیت و شئونات زن ملاک عمل خواهد بود.

[1] .صفائی، سید حسین ؛ امامی، اسدالله، پیشین، ص 160.

[2] . باباخانی، زرین، 1391، مهریه حقوق خاصه زوجه، نشر رامین، چاپ اول،تهران، ص 17.