داوری عرف در اسقاط خیار غبن درخصوص قراردادهایی با بهای نامتعارف (چند برابر قیمت واقعی)

نظر هیئت عالی

با فرض اقدام عالمانه طرف معامله در اسقاط خیار غبن و با توجه به این که مطابق ماده 417 قانون مدنی در تعریف غبن فاحش، داوری عرف را ملاک قرار داده و متعارف در وضعیت کنونی با توجه به رویه محاکم و نظریه حقوقدانان، موضوع غبن فاحش مستلزم اعمال خیار در حدود خمس قیمت حین معامله و یا بیشتر از آن می‌باشد که این درصد بیشتر نیز در حدود ثلث و در نهایت نصف را شامل می¬شود تا غبن موجود مشمول حکم قضیه قرار گیرد. بدیهی است که ارقام بالاتر و درصدهای بیشتر غبن، آنچنان تأثیری در اصل معامله می¬تواند داشته باشد که اراده متعامل را معیوب نماید. با این وصف آنچه اسقاط شده حدود متعارفی از غبن است که به شرح مذکور به نظر می¬رسد تا حدود قیمت نصف ارزش حین‌المعامله است و مازاد بر آن نمی¬تواند مشمول چنین اسقاطی باشد. چنان‌چه برداشت دیگری از موضوع مطرح گردد، غیرمتعارف خواهد بود و متعامل، بی¬اراده فرض شده و ارکان معامله از این حیث مخدوش تلقی می¬گردد. لذا آن چه اسقاط شده غبن متعارف بوده و مشمول تفاوت قیمت چند برابر در صورت اثبات نخواهد بود. لذا اتفاق‌نظر تا حدی که منطبق با این نظر است مورد تأیید می‌باشد.