ابطال بند 4 از فصل دوم بخشنامه شماره 8039؍96؍1000 مورخ 26؍7؍96 سازمان تامین اجتماعی

*شاکی دادخواستی به طرفیت سازمان تامین اجتماعی به خواسته ابطال بند 4 از فصل دوم بخشنامه شماره 8039؍96؍1000 مورخ 26؍7؍96 به هیأت عمومی ارجاع شده است. متن مقرره مورد شکایت به قرار زیر می باشد:

فصل دوم: ضرورت انجام معاینات

با عنایت به اینکه هدف از معاینات مورداشاره، ارزیابی توانائی انجام کار مرجوعی افراد قبل از بکار گماری می باشد ضرورت دارد معاینات، قبل از به کارگیری و یا حداکثر ظرف یک سال اول اشتغال فرد در کارگاه تعیین تکلیف گردد. بدین منظور در موارد ذیل الزام و ضرورت اخذ نتیجه معاینات وجود دارد:

1– کلیه بیمه شدگان اصلی که از تاریخ صدور این بخشنامه برای اولین بار نام نویسی شده و شماره تامین اجتماعیSSN  به آنان اختصاص داده می شود، دفترچه درمانی حداکثر بااعتبار یک ماهه صادر گردد تا نسبت به ارائه نتیجه معاینات اقدام نمایند. بدیهی است اعتبار مربوطه با نظر رئیس شعبه حداکثر تا یک ماه دیگر قابل تمدید می باشد.

تبصره: عدم انجام معاینات مانع از دریافت لیست حق بیمه نمی باشد.

2– کلیه بیمه شدگان اصلی (صرف نظر از میزان سابقه پرداخت حق بیمه) که نسبت به تغییر شغل (در همان کارگاه و یا کارگاه دیگر) اقدام نموده و درخواست صدور یا تمدید دفترچه درمانی را دارند، مدت اعتبار دفترچه درمانی مشابه شرایط ذکرشده دربند 1 خواهد بود.

تبصره : منظور از تغییر شغل، تغییر ماهیتی در نوع شغل می باشد (از یک حرفه به حرفه دیگر) به عنوان نمونه در مشاغلی چون: آهن بر (کد شغلی 00073) آهن ساز (کد شغلی 00074) آهن کار (کد شغلی 00075) آهن کش (کد شغلی 00076) و آهنگر (کد شغلی 00077)، تغییر شغلی برای بیمه شده متصور نمی باشد.

3– در صورت عدم ارائه نتیجه معاینات در مهلت مقرر، مراتب کتباً به کارفرما طی فرم شماره 7 ابلاغ و پس از تصویربرداری و ثبت در سیستم مربوطه طبق مقررات اعتبار دفاتر درمانی قابل تمدید می باشد.

4– کلیه بیمه شدگان اصلی باسابقه اشتغال و بیمه پردازی کمتر از یک سال در آخرین کارگاه که جهت استفاده از تعهدات کوتاه مدت نظیر: غرامت دستمزد ایام بیماری (به غیراز مصادیق نکات راهبردی بخشنامه 14 تلخیص شده امور فنی بیمه شدگان و حوادث) مقرری بیمه بیکاری، اروتز و پروتز، ایام بارداری، کمک ازدواج و معرفی به کمیسیون پزشکی مراجعه و مدارک ارائه می نمایند.

*دلایل شاکی برای ابطال مقرره مورد شکایت:

معاینات پیش از استخدام  طبق ماده 90 قانون تامین اجتماعی درخصوص قابلیت و توانایی جسمانی انجام کار  تجویز شده است بنابراین هدف مقنن از آزمایش، توانایی انجام کار می باشد، لیکن سازمان متبوع جهت پرداخت مقرری بیمه بیکاری نیز انجام معاینات پزشکی را الزامی و ضروری نموده است، درحالی که مطابق با ماده 6 قانون بیمه بیکاری شرایط دریافت مقرری بیمه بیکاری تعیین شده است که انجام معاینات پزشکی در آن موجود نمی باشد . بنابراین الزام و ضرورت به انجام معاینات پزشکی جهت استفاده از مقرری بیمه بیکاری، بلاوجه بوده و مستحق ابطال است.

*در پاسخ به شکایت مذکور، مدیرکل امور حقوقی و قوانین سازمان تامین اجتماعی به موجب لایحه شماره 7515؍1400؍7100 مورخ 10؍11؍1400 به طور خلاصه توضیح داده اند که:

بخشنامه ضوابط اجرائی ماده 90 قانون تامین اجتماعی به منظور حفظ و صیانت از نیروی کار شاغل و مولد جامعه و پیشگیری از حوادث و تشدید بیماری ها تنظیم گردیده و در هیچکدام از بندهای بخشنامه ارائه تعهدات بلند و کوتاه مدت از جمله مقرری بیکاری ( موضوع شکایت ) مشروط به ارائه نتیجه معاینات نگردیده و بالعکس در بندهای 13 و 16 بخشنامه تاکیده شده است پس از برقراری مستمری و مقرری بیمه بیکاری، صرفا پرونده جهت تعیین تاثیر تعلل کارفرما در عدم اجرای ضوابط ماده 90 قانون تامین اجتماعی به مرجع پزشکی مربوطه ( مدیریت درمان ) ارسال گردد.

حسب بند 16 بخشنامه مذکور، بیمه شده ای که با سابقه بیمه پردازی کمتر از یک سال در آخرین کارگاه مشمول دریافت مقرری بیمه بیکاری می گردد، چنانچه با پیگیری های به عمل آمده در خصوص ضرورت ارائه نتیجه معاینات قبل از استخدام، مشخص شود که نتیجه معاینات وی ” عدم صلاحیت جهت اشتغال در حرفه مربوطه ” بوده و یا فاقد مستند معاینات اولیه پزشکی باشد ( ماده 90 ق.ت.ا ) واحدهای اجرایی موظفند پس از برقراری مقرری، پرونده را به مدیریت درمان ارسال تا در صورت قصور کارفرما، اقدامات آتی صورت پذیرد، ضمن اینکه حسب بند 2-32 به منظور بررسی و کنترل نحوه عملکرد مراکز انجام معاینات، مقرر شده است، در صورتی که علت اخراج بیمه شده در متن رای هیات های تشخیص و حل اختلاف ادارات تعاون، کار و رفاه اجتماعی عدم توانائی انجام کار به واسطه بیماری درج شده باشد و بیمه شده پس از مدت زمان کوتاه اشتغال در کارگاه ( کمتر از یک سال ) برای دریافت مقرری بیمه بیکاری معرفی شده باشد، مراتب به مرجع تخصصی مربوطه ( مدیریت درمان ) جهت بررسی شرایط مقرر در ماده 90 قانون منعکس گردد.

با عنایت به مراتب فوق، در هر حال واحدهای اجرایی ملزم به برقراری بیمه بیکاری گردیده اند و در نتیجه موضوع شکایت مبنی بر مشروط شدن برقراری مقرری بیمه بیکاری به نتیجه معاینات موضوع ماده 90 صحیح نبوده و هیچگونه موضوعیتی با مفاد بخشنامه مورد اشاره ندارد. لازم به توضیح است نیاز به لایحه تکمیلی در این خصوص وجود دارد.

پرونده شماره هـ ع؍ 0002773 مبنی بر درخواست ابطال بند (4) از فصل دوم بخشنامه شماره 8039؍96؍1000 مورخ26؍7؍1396  مدیرعامل سازمان تأمین اجتماعی، در جلسه مورخ4؍2؍1401 هیأت تخصصی کار، بیمه و تأمین اجتماعی و با استماع توضیحات نماینده حقوقی سازمان تأمین اجتماعی مورد رسیدگی قرار گرفت و اکثریت بیش از سه ­چهارم اعضا (15 نفر از 16 نفر) به شرح زیر اقدام به صدور رأی نمودند:

رأی هیأت تخصصی بیمه، کار و تأمین اجتماعی

نظر به اینکه اولاً، ماده 4 قانون بیمه بیکاری بیان می­ دارد: «بیمه شده بیکار با معرفی کتبی واحد کار و امور اجتماعی محل از مزایای این قانون منتفع خواهد شد.»

ثانیاً، شرایط استحقاق دریافت مقرری بیمه بیکاری در بندهای سه­ گانه ماده 6 قانون بیمه بیکاری مشخص شده ­اند و در هیچ یک از بندهای این ماده، انجام معاینات پزشکی به عنوان شرط برقراری بیمه بیکاری پیش ­بینی نشده است.

ثالثاً، اگر چه در بند (4) از فصل دوم بخشنامه مورد شکایت به الزام و ضرورت انجام معاینات پزشکی جهت دریافت مقرری بیمه بیکاری اشاره شده است اما در ماده (16) این بخشنامه به صراحت بیان شده است در صورت فقدان مستند معاینات اولیه پزشکی، پس از برقراری مقرری، پرونده به مدیریت درمان ارسال تا در صورت قصور کارفرما اقدامات آتی صورت گیرد. بنابراین از آنجا که فقدان معاینات پزشکی براساس این ماده به عنوان مانعی جهت پرداخت مقرری بیمه بیکاری نبوده و پیش ­بینی انجام معاینات پزشکی صرفاً جهت اثبات قصور کارفرما از حیث مراجعه سازمان تأمین اجتماعی به او می ­باشد و منجر به ایجاد شرط اضافی جهت برخورداری از مقرری بیمه بیکار خارج از موارد پیش ­بینی شده در مواد 4 و 6 قانون بیمه بیکاری نمی ­گردد، لذا بند (4) از فصل دوم بخشنامه شماره 8039؍96؍1000 مورخ 26؍7؍1396 مدیرعامل سازمان تأمین اجتماعی مغایر با قوانین و خارج از حدود اختیارات مقام تصویب ­کننده تشخیص نگردید.

این رأی به استناد بند ب ماده 84  قانون تشکیلات و آیین دادرسی دیوان عدالت اداری مصوب 1392 ظرف مهلت بیست روز از تاریخ صدور از جانب رئیس محترم دیوان عدالت اداری یا 10 نفر از قضات محترم دیوان عدالت اداری قابل اعتراض است.

محمدجواد انصاری

رئیس هیأت تخصصی بیمه، کار و تأمین اجتماعی

دیوان عدالت اداری