ابطال تبصره ذیل ماده 24 شیوه نامه پذیرش دانشجوی بومی مناطق محروم به شماره 100؍194 مورخ 20؍2؍94

* شاکی دادخواستی به طرفیت وزارت بهداشت، درمان و آموزش پزشکی به خواسته ابطال تبصره ذیل ماده 24 شیوه نامه پذیرش دانشجوی بومی مناطق محروم به شماره 100؍194 مورخ 20؍2؍94 به دیوان عدالت اداری تقدیم کرده که به هیأت عمومی ارجاع شده است متن مقرره مورد شکایت به قرار زیر می باشد :

ماده 24)دانش آموختگان موضوع این شیوه نامه متعهد می باشند به میزان سه برابر مدت تحصیل در شهرستان، بخش و یا روستا های مورد نیاز دانشگاه های محل تعهدی که در آن پذیرفته خدمت نمایند. تبصره در صورتی که شرایط به کارگیری دانش آموخته در محل اولویت انتخابی فراهم نباشد دانشگاه مشمول مکلف است وی را جهت انجام تعهد به محل دیگری از مناطق محروم تحت پوشش خود اعزام نماید و متعهد مکلف به تبعیت از دستور دانشگاه خواهد بود در هر حال انجام خدمات مورد تعهد برای مقاطع عمومی و تخصصی (به جز فوق تخصص) در مرکز استان ممنوع است.

*دلایل شاکی برای ابطال مقرره مورد شکایت :

احتراماً باستحضار میرساند: اینجانب غلامرضا ملاشاهی صنعتگر فرزند ورقه دارای شناسنامه شماره 2729 و کد ملی 5339029875 متولد شهرستان زهک پزشک متخصص بیماریهای عفونی و گرمسیری به شماره نظام پزشکی 39821 که با استفاده از بند 3 ماده واحده قانون برقراری عدالت آموزشی در پذیرش دانشجو در دوره های تحصیلات تکمیلی و تخصصی مورخ 29؍1؍1389 مجلس شورای اسلامی و باتوجه به شرایط مندرج در دفترچه راهنمای ثبت نام چهل و دومین دوره پذیرش دستیار اقدام به ثبت نام و پس از قبولی و سپردن تعهد به دانشگاه علوم پزشکی زاهدان مشغول ادامه تحصیل در آن دانشگاه شدم و اینک پس از فراغت از تحصیل جهت اجرای تعهدات قانونی مشغول خدمت در مناطق مورد نیاز دانشگاه مزبور میباشم. متأسفانه وزارت بهداشت، درمان و آموزش پزشکی با صدور شیوه نامه پذیرش دانشجو بومی مناطق محروم در تاریخ 20؍2؍1394 و به شماره 194؍100 یعنی پس از انجام مراحل ثبن نام داوطلبین، برگزاری آزمون و انتخاب رشته اقدام به تفسیری جدید از مفاد تعهد نامه داوطلبین نموده و براساس تبصره ذیل ماده 24 شیوه نامه مذکور داوطلبین را از فعالیت در مرکز استان منع نموده است. حال آنکه این نکته نه در دفترچه راهنمای ثبت نام، نه در راهنمای انتخاب رشته و نه در تعهد نامه تسلیمی به دانشگاه قید نشده است و حتی بر اساس نامه شماره 318؍130د که در تاریخ 13؍4؍1396 به دانشگاهها ابلاغ شده است اصالت به مفاد تعهد محضری و دفترچه راهنمای ثبت نام آزمون داده شده است. در حال حاضر دانشگاههای علوم پزشکی به استناد این شیوه نامه از بکارگیری متخصصین موضوع سهمیه مزبور در مراکز استنها حتی در موارد ضروری خودداری میکنند. علیهذا از آنجاییککه شیوه نامه مزبور در موارد ذکر شده با شرایط مندرج در دفترچه ثبت نام چهل و دومین دوره پذیرش دستیار، دفترچه راهنمای انتخاب رشته و تعهدنامه محضری اخذ شده همخوانی ندارد و از سویی مشکلات متعددی را برای داشنگاهها و متعهدین خدمت بوجود آورده است، از آن مقام عالی تقاضا دارد احقاق حق نموده و نسبت به ابطال تبصره ذیل ماده 24 شیوه نامه پذیرش دانشجوی بومی منازق محروم به شماره 100؍194 مورخ 20؍2؍1394 که اشاره میکند”در هر حال انجام خدمات مورد تعهد برای مقاطع عمومی و تخصصی(به جز فوق تخصصی) در مرکز استان ممنوع است” دستور عادلانه صادر فرمایند.

در پاسخ به شکایت مذکور، مدیرکل حقوقی و تنظیم مقررات وزارت بهداشت، درمان و آموزش پزشکی به موجب لایحه شماره 2682؍107 مورخ 17؍12؍1400 به طور خلاصه توضیح داده است که:

1. وزارت بهداشت، درمان و آموزش پزشکی در راستای قوانین و مقررات و به منظور توزیع متناسب و عادلانه نیروی انسانی و رفع محدودیت‌ها و محرومیت‌های موجود در مناطق محروم و تولیت نظام سلامت، همواره مستنداً به قانون اصلاح بند (3) ماده واحده قانون برقراری عدالت آموزشی در پذیرش دانشجو در دوره‌های تحصیلات تکمیلی و تخصصی، سی درصد (%30) ورودی‌های رشته‌های پزشکی عمومی، دستیاری تخصصی پزشکی و سایر رشته‌های گروه پزشکی را از طریق جذب دانشجوی بومی با اولویت مناطق محروم و متناسب با نیاز استان‌ها و در چارچوب نظام سطح‌بندی پذیرش می‌نماید.

2. این وزارتخانه مستنداً به قوانین و مقررات موجود به ویژه مصوبه شورای عالی انقلاب فرهنگی، اقدام به اخذ سند تعهد از پذیرفته‌شدگان نموده و تصریح شده است که داوطلب پذیرفته شده مکلف است پس از پایان دوره مجاز تحصیلی، خود را به دانشگاه مربوطه معرفی نموده و براساس قوانین و مقررات و ضوابط موجود، به میزان سه برابر مدت تحصیل، در هر محلی که دانشگاه علوم پزشکی مربوطه اعلام نماید، خدمت کند.

3. در ارتباط با ادعای شاکی محترم مبنی بر اینکه موضوع مطروحه در دفترچه آزمون ثبت نام و راهنمای انتخاب رشته و سند تعهد درج نشده است، شایان ذکر است اولاً سهمیه مذکور به موجب قانون یادشده برای خدمت در مناطق محروم به تصویب رسیده است و ثانیاً وفق اسناد تعهد مأخوذه مورد تأکید قرار گرفته است.

4. در سال‌های اخیر برخی از پزشکان تمایلی به خدمت در مناطق محروم و نیازمند کشور نداشته و با دلایل مختلف و متعدد ترجیح به اشتغال در مناطق شهری و پرجمعیت در مطب خصوصی داشته و یا علی‌رغم تحصیل با بودجه عمومی در این کشور متقاضی عزیمت به سایر کشورها و خدمت برای مردم سایر کشورها هستند که این امر منجر به کمبود پزشک در مناطق محروم و نیازمند کشور گردیده و نتیجه آن اجبار بیماران مناطق محروم و نیازمند کشور به سفر به شهرهای بزرگ و برخوردار برای درمان می‌باشد که این امر علاوه بر تحمل رنج بیماری و هزینه‌های آن موجب تحمیل هزینه سفر و اسکان نیز می‌گردد که در برخی موارد منجر به فوت بیماران به دلیل عدم امکان تأمین هزینه‌های سفر و اسکان می‌شود. این در حالی است که مقام معظم رهبری بارها تأکید فرموده‌اند که «مردم از لحاظ سلامت باید در وضعیت قابل قبول باشند و بیمار و خانواده‌اش نباید دغدغه و رنجی جز بیماری داشته باشند». بر این اساس قانونگذار محترم در راستای حمایت از ساکنین شهرها و مناطق محروم کشور با تدبیر و حکمت نسبت به تصویب قانون پیش‌گفته اقدام نموده است. اشاره می‌نماید پذیرفته شدگان با استفاده از سهمیه این قانون، بومیِ همان استانی می‌باشند که از سهمیه آن برای قبولی استفاده نموده‌اند و این تصمیم نیز از این جهت بوده که این افراد پس از پایان تحصیلات به استان مربوطه مراجعت نموده و نسبت به ارائه خدمات تخصصی به بیماران هم‌استانی خویش اقدام نمایند. اما این متقاضیان پس از استفاده از مزایای سهمیه یادشده و قبولی با این سهمیه و فارغ‌التحصیلی، زمانی که لازم است نسبت به ارائه خدمات برای هموطنان عزیز ساکن مناطق محروم اقدام نمایند با طرح دعاوی و شکایات، متقاضی انجام خدمت در شهرهای برخوردار و سپس اخذ مدرک تحصیلی و کار در مطب شخصی گردیده‌اند. با عنایت به آنچه بیان شد، صدور رأی به ردِّ شکایت مورد تقاضا می‌باشد.

پرونده شماره هـ ع / 0001436 مبنی بر درخواست ابطال تبصره ذیل ماده (24) شیوه‌نامه پذیرش دانشجوی بومی به شماره 194؍100 مورخ 20؍02؍1394 وزارت بهداشت، درمان و آموزش پزشکی، در جلسه مورخ 18؍12؍1400 هیئت تخصصی فرهنگی، آموزشی و پزشکی مورد رسیدگی قرار گرفت و اکثریت اعضاء به شرح ذیل مبادرت به صدور رأی نمودند:

رأی هیئت تخصصی فرهنگی، آموزشی و پزشکی

اولاً: مطابق بندهای (1) و (4) ماده (1) قانون تشکیل شورای آموزش پزشکی و تخصصی رشته‌های پزشکی مصوب سال 1352، بررسی و تعیین احتیاجات آموزشی رشته‌های پزشکی و تخصصی و همچنین تعیین ضوابط جهت تربیت نیروی متخصص در دانشکده‌های پزشکی و بیمارستان‌های وابسته به دانشگاه‌ها از جمله وظایف شورای یادشده است.

ثانیاً: به موجب بندهای (1)، (6) و (7) قانون تشکیلات و وظایف وزارت بهداشت، درمان و آموزش پزشکی مصوب سال 1367، تدوین و ارائه سیاست‌ها،‌ تعیین خط مشی‌ها و نیز برنامه‌ریزی برای فعالیت‌های مربوط به تربیت نیروی انسانی گروه پزشکی، برنامه‌ریزی به منظور توزیع متناسب و عادلانه نیروی انسانی و سایر امکانات (‌آموزش پزشکی و تسهیلات بهداشتی – درمانی) کشور با تأکید ‌اولویت برنامه‌های بهداشتی و رفع نیاز مناطق محروم و نیازمند و فراهم نمودن تسهیلات لازم برای برخورداری همگان از خدمات درمانی در حدود امکانات از طریق ایجاد و گسترش مراکز درمانی دولتی و ‌بهبود استاندارد آن‌ها از مأموریت‌ها و در حدود اختیارات وزارتخانه مزبور می‌باشد.

 ثالثاً: بر مبنای قانون اصلاح بند (3) ماده واحده قانون برقراری عدالت آموزشی در پذیرش دانشجو در دوره‌های تحصیلات تکمیلی و تخصصی مصوب سال 1392: «وزرات بهداشت، درمان و آموزش پزشکی موظف است سی درصد (%30) ورودی‌های رشته‌های پزشکی عمومی، دستیاری تخصصی پزشکی و سایر رشته‌های گروه پزشکی را از طریق جذب دانشجوی بومی با اولویت مناطق محروم و متناسب با نیاز استان‌ها و در چهارچوب نظام سطح‌بندی پذیرش نماید». تبصره (1) ذیل بند مورد اشاره نیز مقرر می‌دارد: «تعهد اخذ شده از مشمولان این بند برای خدمت در مناطق مورد تعهد سه برابر مدت تحصیل است و قابل خرید و جابجایی نمی‌باشد».

رابعاً: فهرست مناطق محروم در تصویب‌نامه تعیین مناطق محروم و کمتر توسعه یافته در امور حمایتی مصوب 20؍02؍1388 هیئت وزیران با اصلاحات و الحاقات بعدی مشخص شده و هیچ یک از مراکز استان‌ها در آن قید نشده است. بنابراین داوطلبان استفاده از سهمیه مناطق محروم می‌بایست در مناطق محروم تعیین شده خدمت نمایند و با توجه به اینکه مراکز استان‌ها جزء مناطق محروم محسوب نمی‌شوند فلذا انجام تعهد قانونی ناشی از بهره‌مندی از سهمیه مناطق محروم در مراکز استان‌ها مغایر با مفاد قانون برقراری عدالت آموزشی در پذیرش دانشجو در دوره‌های تحصیلات تکمیلی و تخصصی می‌باشد.

بنا به مراتب فوق، تبصره ذیل ماده (24) شیوه‌نامه پذیرش دانشجوی بومی به شماره 194؍100 مورخ 20؍02؍1394 وزارت بهداشت، درمان و آموزش پزشکی مبنی بر ممنوعیت انجام تعهد در مناطق محروم برای فارغ‌التحصیلان دوره تخصص در مرکز استان، در حدود اختیارات مرجع وضع بوده و مغایرتی با قوانین مزبور نداشته و قابل ابطال نمی‌باشد. این رأی به استناد بند «ب» ماده (84) قانون تشکیلات و آیین دادرسی دیوان عدالت اداری مصوب سال 1392 ظرف مهلت بیست روز از تاریخ صدور از جانب رئیس محترم دیوان عدالت اداری یا 10 نفر از قضات محترم دیوان عدالت اداری قابل اعتراض است.